Disk yedekleme for dummies

Bundan birkaç yıl önce, ansızın harddiskim bozulmuştu ve üzerinde uzun süre çalıştığım çok değerli verilerimi kaybetmiştim. Fiziksel bir arıza olduğundan verileri geri getirmek mümkün olmadı. En kötüsüyse dosya yedeklerimin olmamasıydı.

Yeni bir harddisk almak, uzun windows kurulumu, güncellemelerin ve yazılımların tekrar yüklenmesi yeterince kötü ama, dosyalarınızı sonsuza kadar kaybetmenin bir tesellisi yok.

Yedekleme alışkanlığı kazanmak zor. İnsan nedense cihazların bozulabileceğini pek aklına getirmiyor. Ama her cihazın bir ömrü var. Başınıza bir sorun gelmesi sadece an meselesi. Üstelik donanım hataları tek problemimiz değil. Bilgisayarımıza virüs girmesi, yeni yüklediğimiz yazılımın windows’u kitlemesi hatta bilgisayarımızın çalınması bile mümkün. Gazeteye ilan vererek hırsızdan harddiskini geri isteyen adam (1, 2) beni her zaman güldürmüştür.

Sonradan pişman olmaktansa, önlem almak her zaman daha iyi. İnanın bana, bu tür bir problem yaşamak istemezsiniz. Ama yaşadığınızda -ki muhakkak olacak- sırtınızı dayayacağınız bir yedeğinizin olması şart.

Disk yedekleme yazılımları ne yapar?

Bilgisayardaki dosyalarımızı bir başka sürücüye kopyalayarak yedekleyebiliyoruz. SyncBackPro gibi dosya bazlı yedekleme yazılımları bu konuda bize çok yardımcı oluyor.

Ancak bu yöntemlerle Windows’u yedeklemek mümkün değil. Bunun için özel bir araç gerekiyor. Disk yedekleme yazılımları burada devreye giriyor.

Bu yazılımlar harddiskin yada harddisk bölümünün içerdiği tüm veriyi okuyor, sıkıştırıp paketliyor ve bir yedek dosyası oluşturuyor. Bu dosyaya disk imajı da diyoruz. Yapılan şey adeta belirli bir anda harddiskin fotoğrafını çekmek.

Bu fotoğrafın içinde windows dahil tüm veriler olabilir ve gerektiğinde kolayca geri yüklenebilir.

Hangi disk yedekleme yazılımını kullanmalı?

En popüler yazılımlara bir bakalım;

Bu yazılımlardan herhangi birisi işinizi görecektir. Hepsi de kendilerine ait kullanıcı gruplarına sahip kaliteli yazılımlar.

Genellikle bir disk yedekleme yazılımından hızlı çalışması ve yedek dosyasının boyutunu düşük tutması beklenir. Elbette arayüzü de kullanıma uygun olmalı. Listelediğim tüm yazılımlar bu özelliklere zaten sahip. Arada şüphesiz kısmi farklılıklar var. Ancak bunlar çoğu zaman önemli değil. Biri diğerinden birkaç saniye hızlıymış, öteki 100mb daha fazla sıkıştırıyormuş… Bunların önemi düşük.

Gerçekten önemli olan şey; stabilite. Yazılımlarda ciddi buglar olmaması, ihtiyacınız olduğunda, sorun yaşatmadan yedeğinizi geri alabilmesi önemli. Bunu test etmenin yolu ise uzun dönemli deneyim.

Gariptir, benim kullanıp uzun dönemde sorun yaşamadığım hiçbir yedekleme yazılımı olmadı. O yüzden her zaman iki alternatif tercih ediyorum. Biriyle yedeği kurtarmada başarısız olursam, ötekini kullanıyorum. Yinede kullanmaktan daha fazla keyif aldığım yazılımları önerebilirim;

Eğer ücretsiz bir çözüm arıyorsanız, ilk gideceğiniz adres AOMEI Backupper Standart olacaktır. Bu yazılım piyasaya sonradan girdi ve ücretsiz olarak sunuldu. Kısa zamanda yıldızı en çok parlayan ürünlerden biri oldu.

Firma ardından birkaç ücretli versiyon çıkardıysa da, şu anda free versiyon eksiksiz bir disk yedekleme yazılımı ve %99 kullanıcı için yeterli. Para harcamayı düşünenler içinse önerim Acronis, Easeus veya Paragon.

Disk imajı nasıl alınır?

Tüm disk yedekleme yazılımları benzer bir kullanıma sahiptir ve aynı şekilde çalışır. Ben anlatımı Aomei Backupper ile yapacağım. Bunun sebebi en iyi ücretsiz ürün olması. Sizin tercihiniz ne olursa olsun, yapacağınız işlemler pek te farklı olmayacak.

Şimdi adım adım disk nasıl yedeklenir anlatalım;

000023-03-01

01/12

Yazılımın backup sekmesini açalım. Disk backup kısmına tıklayalım.

İsterseniz Windows için sistem backup kısmına tıklayıp hızlıca yedek alabilirsiniz. Aynı zamanda sadece bir disk bölümünü yedeklemek yada dosya/klasör yedeği almak mümkün.

000023-03-02

02/12

"Task Name" kısmına bir görev adı yazalım. "Step 1" butonuna tıklayıp yedeklemek istediğimiz diski, "Step 2" kısmından yedeği kaydetmek istediğimiz yeri seçelim. "Start Backup >>" butonuna tıklayalım.

Bu noktada isterseniz backup options kısmından bazı ayarlara ulaşabilirsiniz. Varsayılan ayarlar çoğu zaman uygundur ve değiştirmeniz gerekmez. Ancak iki istisna hariç;

-Bitlocker vb sürücü şifrelemesi yada Rollback Rx gibi snapshoot yazılımı kullanıyorsanız sector by sector backup ayarını açmalısınız.
-Yedek dosyanızı yetkisiz erişimlerden uzak tutmak için şifre kullanmalısınız.

000023-03-03

03/12

Disk yedeğimiz alınıyor. İşlem devam ederken "Check the backup" seçeneğini işaretliyoruz. Bu ayar, oluşturulan yedek dosyasında bütünlük kontrolü için. Eğer bu ekranda işaretlemeyi unutursanız sorun değil. Bu işlemi sonradan "Utilities" sekmesinden yapabilirsiniz.

İşlem tamamlandığında finish butonuna tıklayalım.

000023-03-04

04/12

Yaptığımız işlem anasayfaya eklenecek. Aynı diskin yeni yedeklerini backup bölümünden kolayca alabiliriz.

Buradaki 3 alternatifi yazının devamında açıklayacağım.

000023-03-05

05/12

"Advanced" butonu ile oluşturduğumuz görev için bazı işlemler yapabiliriz.

Delete Backup: Oluşturduğunuz yedeği silmek için. Yedeği silmeden sadece görevi silmek mümkün.
Check Image: Oluşturulan yedek dosyası için bütünlük kontrolü. Dosyada bir sorun olup olmadığını kontrol edilir.
Explore Image: Yedek dosyasını sisteme harici disk gibi bağlar. Böylece, dosyalara direkt ulaşabilirsiniz. Nasıl Yapılır?
Edit Backup: Buradan görev adını ve yedeklemenin yapıldığı yeri değiştirebilirsiniz.
Schedule Backup: Otomatik yedekleme için görev oluşturabilirsiniz. Yedekleme yapmak genellikle unutulduğunda buradan işlemi otomatikleştirmek en iyisi. Nasıl Yapılır?
Locate Image: Imaj dosyasının bulunduğu klasörü açar.
Properties: Göreve ait bilgileri görüntüler. Yaratılma tarihi, son yedek tarihi, versiyonlar, yedeklenen disk. En önemli ayar "Backup Scheme". Sürekli yedek oluşturduğunuzda, yedeklerinizin boyutu çok büyür ve koyacak yer bulamazsınız. Güncel olmayan yedekleri silmeniz gerekir. Bu ayarla eski yedeklerin silinmesi işini otomatikleştirebilirsiniz.

000023-03-06

06/12

Şimdi sistemi geri yükleyelim. Bunun için görev üzerindeki Restore butonuna tıklayabiliriz. Karşımıza disk için oluşturduğumuz yedekler gelecek. İstediğimiz yedeği seçip "Next >>" butonuna tıklıyoruz.

000023-03-07

07/12

Yedek dosyasındaki diski bu ekrandan seçiyoruz. İstersek "Part" bölümünden diskin tamamı yerine bir bölümünü geri almak mümkün.

000023-03-08

08/12

Yedeğimizi hangi diske geri yükleyeceğiz? Bu ekrandan seçimi yapalım. "Next >>" butonuna tıklayalım.

Karşımıza gelecek uyarıya "Yes" diyelim ve kabul edelim.

000023-03-09

09/12

Aomei size genel bir değerlendirme yapmanız için ayarladığımız görevi gösterecek. Bu ekranda hata yoksa "Start Restore" butonuna tıklayacağız. Bu aşamadan sonra, diskiniz formatlanacak ve yedekten yeniden oluşturulacak.

Eğer restore yaptığımız disk SSD ise, "Align partition to optimize for SSD" seçeneğini seçebiliriz.

000023-03-10

10/12

Sistem geri yüklenecek. Eğer Windows sürücüsü için bu işlemi yapıyorsanız, Windows çalışırken bu işlem yapılamaz ve ekrandaki uyarı görünür.

Bu uyarıyı kabul ederek sistemin restart etmesini ve restart esnasında yedeğin geri yüklenmesini sağlayabilirsiniz.

000023-03-11

11/12

Restart ardından sistem geri yüklenir ve windows açılır.

000023-03-12

12/12

Windows çalışırken, geri alma işlemi bu şekilde başarıyla yapılabiliyor. Ancak bazen windows hiç açılmaz ve bunu yapma olanağınız kalmaz.

Bu nedenle Aomei ve diğer firmalar, önyükleme medyaları sunar. Önyükleme medyaları sistemi başlatacak işletim sistemine ve yedekleme yazılımına sahiptir. Bu CD/DVD/USB medyalar ile bilgisayarınızı başlatır, yedekleme yazılımını kullanarak sistemi geri yüklersiniz.

Her türlü ihtimale karşı bu önyükleme medyasını muhakkak oluşturmalısınız. (Nasıl Yapılır?) Bazı firmalar windows üzerinden geri yükleme yapamıyor ve bu medyalar daha da zaruri hale geliyor.

Aomei ile daha geniş dokümantasyon ve videolar için; 1, 2, 3

Disk yedekleme Türleri; Full Backup, Incremental Backup ve Differential Backup

Aomei ile az önce diski yedeklediğimizde, Full backup almış olduk. (İlk alınan yedek muhakkak Full Backup olmak zorunda.) Aomei bizim için diskteki tüm veriyi okudu, sıkıştırdı ve paketledi.

000023-01-04

000023-01-05Sistemi sürekli bu şekilde komple yedekleyebiliriz. Bu standart yöntemdir. Fakat sorun şu ki, komple disk yedekleme aynı dosyaların tekrar tekrar yedeklenmesine neden olur ve yedek boyutunuz gittikçe büyür. Bu yedekleri saklamak için yer bulmak zorlaşır.

Geliştiriciler bu noktada, alternatif bir yedekleme yöntemi oluşturmuş; Incremental Backup. Bu yöntemde yazılım sürekli bir önceki yedek ile gerçek veriyi karşılaştırıyor ve sadece farklılıkları yedekliyor. Böylece maksimum alan tasarrufu sağlanıyor.

Bu şekilde yedekleme hızı çok yüksekken, geri alma hızı kısmen yavaş oluyor. Sebep; yazılımın analiz edeceği çok fazla dosyanın ve verinin olması.

Eğer bu sizin için sorun olacaksa, Differential Backup iki yöntemi ortalamakta. Bu yöntemde bilgisayarınızdaki dosyalar, Full Backup ile oluşturduğunuz ilk yedek ile karşılaştırılıyor. Ardından sadece tespit edilen değişiklikler yedekleniyor. Bu şekilde yedek dosyasının boyutlarından tasarruf sağlanıyor.

Peki hangi tekniği tercih etmeli?

İlk şeklimize bakalım. Pazartesi yedek almaya karar verdik ve 3 yöntemle ayrı ayrı yedek aldık varsayalım. Cuma gününe kadar diskimizde yaptığımız değişiklikler de şekilde görünüyor.

Eğer her gün 1 kez yedek alırsak, hafta sonuna varmadan Full backup ile aldığımız yedeklerin boyutu, gerçek veri boyutunun 4 katına çıkıyor. Incremental Backup, neredeyse diskle aynı boyutta yer kaplıyor. (Gerçek hayatta böyle olmaz çünkü diskten veri de silersiniz) Differential Backup ise makul bir yedek boyutu sunuyor.

Tüm metodların sonucu ise aynı. Hangini restore ederseniz edin, istediğiniz güne geri dönebilirsiniz. Diskinizdeki veri miktarının değişimlerine göre yöntemi siz tercih etmelisiniz. Genellikle normal bir kullanıcı 1 full backup ardından 10 incremental backup ve ardından tekrar 1 full backup şeklinde kullanım yapabilir. Yedekleme yazılımını otomatik olarak bu şekilde çalışacak şekilde yapılandırabilir.

En iyisi ihtiyaçlarınıza göre kendi yönteminizi kendinizin belirlemesi. Konuyu kapatmadan, bazı kritik noktaları da belirtmekte fayda görüyorum…

Bunlar önemli şeyler…

-Yedekleme işlemlerini muhakkak otomatik hale getirin. Hemen hemen tüm disk yedekleme yazılımlarında bunu ayarlayabileceğiniz bir zamanlayıcı opsiyonu vardır. Aksi taktirde yedekleme yapmayı unutmak çok kolaydır.

-Muhakkak kurtarma medyası oluşturun. CD/DVD/USB farketmez, muhakkak elinizin altında olmalı. Bu kurtarma medyalarına Windows’a giremediğinizde çok ihtiyaç duyuyoruz.

Kurtarma medyaları ile, windows dışından yedek almakta mümkündür. Eğer sistemi bu disklerle başlatırsanız, windows’u (yada istediğiniz diski) yedekleyebilirsiniz.Bu pratikte çok işimize yarar.

Mesela açılmayan/virüs girmiş/şifresini unuttuğunuz sistemi yedekleyin. Daha sonra bu yedeği “Explore Image” seçeneği ile sisteme harici disk gibi bağlayın. Bu diskin içinden, dosyalarınızı kurtarın.

-Diski bir önceki zamana geri almadan önce, muhakkak yedekleyin. İçinde almayı unuttuğunuz önemli bir dosyanız kalabilir. Yedeğiniz olursa, dosyayı kurtarmak kolaydır.

-Disk yedekleme yazılımları da hata yapabilir. Yazılımların sık sık güncellenmesinin bir sebebi de yazılım hatalarının giderilmesidir. Günün birinde ihtiyacınız olduğunda, yedekleri kullanamamak büyük bir hayal kırıklığı ve sorun yaratacaktır.

Bu nedenle bazı kişiler, yedekleme için iki farklı yazılım kullanır. Kaybetmek istemedikleri dosyalarını iki yazılımla da ayrı ayrı yedekler. Bu yedek dosyasının bir nedenden bozulmasına karşı da iyi bir önlemdir.

-Yedeklerinizi kaydettiğiniz medya için taşınabilir harddisk tercih sebebidir. Bu harddiski sadece yedek amaçlı kullanmak, başka bir iş için kullanmamak önemli. Sürekli bilgisayarınıza takılı tutmamalı, sadece yedek alacağınız zaman bilgisayarınıza bağlamalısınız.

Bilgisayar içi harddiskler ise yedekleme için pek uygun değil. Bilgisayarınız çalınabilir. Bilgisayarınıza virüs bulaşabilir, yedeğinize de zarar verebilir.

En iyisi yedeği taşınabilir harddiskte tutmak ve mümkünse lokasyon olarak bilgisayardan ayırmak. (Laptop ile laptop çantasına koymayın mesela, evde yada işte saklayın)

Leave a Reply